Virus Zapadnog Nila (WNV) je virus s ovojnicom i jednolančanom RNK pozitivnog polariteta koji pripada serokompleksu japanskog encefalitisa (rod Flavivirus, porodica Flaviviridae). Opisano je osam filogenetskih loza, ali se samo loze 1 i 2 povezuju s bolešću kod ljudi.
WNV je prvi put izolovan 1937. godine kod žene u oblasti Zapadni Nil u Ugandi. Trenutno je to arbovirus s najširom geografskom rasprostranjenošću, a može se naći u dijelovima Sjeverne i Južne Amerike, Afrike, Evrope, Azije i Okeanije.
Bolest (groznicu) Zapadnog Nila uzrokuje virus Zapadnog Nila (WNV), koji se u prirodi održava putem ciklusa koji uključuje tzv. ornitofilne komarce i ptice, pri čemu ptice služe kao primarni rezervoari virusa.
Na ljude, kopitare i druge sisare prenosi se ubodom zaraženog komarca (vektora), ali se ne prenosi uobičajenim kontaktom, s čovjeka na čovjeka, niti putem hrane i vode.
Komarci iz roda Culex smatraju se najvažnijim vektorima prijenosa, iako i druge vrste komaraca mogu prenijeti infekciju pod određenim okolnostima. Rizik od prijenosa na određenom području zavisi od prisutnosti virusa, domaćina (u kojem se patogen razmnožava), vektora (komaraca) i individualnog imuniteta.
Bolest se javlja tokom ljetnih i jesenjih mjeseci. Na sezonsku pojavu i širenje bolesti na određenom području, a time i na epidemiološku situaciju, utiču brojni faktori, poput brojnosti i aktivnosti vektora, što je određeno uslovima okoline i klimatskim prilikama.
Infekcija virusom Zapadnog Nila kod ljudi najčešće protiče bez simptoma (u približno 70–80% slučajeva). U oko 20% slučajeva bolest se manifestuje simptomima sličnim gripi, najčešće povišenom temperaturom, glavoboljom, slabošću te bolovima u mišićima i zglobovima.
Kod oko 1% zaraženih osoba može se razviti teži oblik bolesti uslijed zahvaćenosti centralnog nervnog sistema, uz simptome meningitisa ili encefalitisa (upale moždanih ovojnica ili mozga). Starije osobe s postojećim hroničnim oboljenjima (poput dijabetesa, hipertenzije ili hronične bolesti bubrega) i osobe s oslabljenim imunitetom izložene su povećanom riziku od obolijevanja.
Oboljele osobe primaju simptomatsku terapiju, a većina se oporavlja bez trajnih posljedica.
Budući da se virus održava u prirodnom ciklusu između ptica i komaraca, a ljudi i konji su tzv. “slijepi domaćini” preporuka je primjenjivati pristup, “jedinstvenog zdravlja” (One Health) koji integrira zdravlje ljudi, životinja i okoliša
Kako bi se smanjio rizik od infekcije virusom Zapadnog Nila, važno je provoditi mjere suzbijanja komaraca i uklanjanja njihovih legla. Pored mjera suzbijanja komaraca, ključno je i lično angažovanje u borbi protiv komaraca. Radi lične zaštite od ujeda komaraca preporučuje se:
- postavljanje mreža za zaštitu od insekata na prozore i vrata,
- upotreba sredstava za odbijanje komaraca (u skladu s uputama proizvođača),
- nošenje odjeće svijetlih boja, dugih rukava i dugih nogavica u područjima s velikom aktivnošću komaraca,
- boravak u klimatiziranim prostorima kad god je to moguće,
- uklanjanje izvora stajaće vode,
- izbjegavanje boravka pored stajaćih voda (bare, lokve, jezerca) koji+e su prirodna staništa komaraca.
Uloga Europske agencije za sigurnost hrane (European Food Safety Authority, EFSA)
Kao i u slučaju drugih bolesti koje prenose vektori, EFSA i njen Panel za zdravlje i dobrobit životinja pružaju nezavisne naučne savjete i naučnu pomoć u vezi sa aspektima zoonoza koje prenose vektori, a koji se tiču zdravlja ljudi i životinja.
EFSA je također izradila interaktivni profil bolesti koji nudi informacije o virusu Zapadnog Nila (WNV) zasnovane na dokazima i predstavljene na način jednostavan za korisnike. Profil obuhvata teme kao što su geografska rasprostranjenost virusa, njegove karakteristike i saznanja proizašla iz studija eksperimentalne infekcije.
U julu 2026. godine, EFSA i ECDC su nastavili sa svojim mjesečnim izvještajima o virusu Zapadnog Nila (WNV), pružajući ažurirane informacije o ljudskim infekcijama i izbijanjima bolesti kod ptica i kopitara. Zajednički napori nadzora pomažu javnozdravstvenim i veterinarskim vlastima širom Evrope da provedu pravovremene i efikasne mjere kontrole.
Prema izvještaju, zaključno sa 5. avgustom, zabilježeno je 245 slučajeva infekcije virusom Zapadnog Nila kod ljudi, uz 12 smrtnih ishoda. U istom periodu prijavljeno je 17 žarišta među kopitarima i 74 žarišta među pticama.
Statistički pregled infekcije prema EFSA-i
Učinci virusa variraju ovisno o domaćinu:
Trenutna situacija – pregled Evropskog centra za prevenciju i kontrolu bolesti (European Center for Disease prevention and Control, ECDC)
Od početka sezone transmisije 2026. godine, zaključno sa 26. avgustom, identifikovana su 124 područja pogođena virusom Zapadnog Nila (WNV) u 15 evropskih zemalja.
Ova područja se nalaze u Italiji (55), Grčkoj (17), Rumuniji (15), Francuskoj (13), Srbiji (šest), Španiji (četiri), Sjevernoj Makedoniji (tri), Hrvatskoj (dva), Njemačkoj (dva), Albaniji (jedno), Austriji (jedno), Kipru (jedno), Mađarskoj (jedno), Kosovu (jedno) i Holandiji (jedno).
Naprijed navedenih 15 zemalja prijavilo je 877 slučajeva infekcije virusom Zapadnog Nila kod ljudi, stečenih lokalno: Italija (428 slučajeva), Grčka (222 slučaja, od kojih osam sa nepoznatim mjestom infekcije), Španija (79 slučajeva), Sjeverna Makedonija (49 slučajeva), Rumunija (45 slučajeva), Francuska (28 slučajeva), Srbija (11 slučajeva), Hrvatska (tri slučaja), Holandija (tri slučaja), Austrija (dva slučaja), Kipar (dva slučaja), Njemačka (dva slučaja), Albanija (jedan slučaj), Mađarska (jedan slučaj) i Kosovo (jedan slučaj).
Izvori informacija:
https://www.ecdc.europa.eu/en/west-nile-fever/facts
https://www.cdc.gov/west-nile-virus/about/index.html
https://www.efsa.europa.eu/en/topics/west-nile-virus
https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2026.10304
https://www.zzjzfbih.ba/bolesti-koje-prenose-komarci-infekcija-virusom-zapadnog-nila/
https://www.ecdc.europa.eu/en/west-nile-fever/surveillance-and-disease-data/disease-data-ecdc
