FAO projekat u BiH: Jačanje administrativnog sistema za upravljanje i podršku zaštite oznake geografskog porijekla

Geografska oznaka (GO) je znak koji se koristi na proizvodima koji imaju određeno geografsko porijeklo i koji imaju kvalitet ili ugled koji su posljedica tog porijekla. Da bi mogao funkcionisati kao geografska oznaka, znak mora identifikovati proizvod s porijeklom na određenom mjestu. Osim toga, kvalitet, karakteristike ili ugled proizvoda trebali bi u velikoj mjeri zavisiti o mjestu porijekla. Budući da kvalitet zavisi o geografskom mjestu proizvodnje, postoji jasna veza između proizvoda i njegovog originalnog mjesta proizvodnje. Geografske oznake su kolektivni marketinški alat koji se može koristiti i za zaštitu i za promociju određenih proizvoda, kao i za način poboljšanja pružanja javnih dobara – poput prehrambenog nasljeđa, krajolika, tradicionalnog znanja i generalno ruralne ekonomije. Zahvaljujući svojoj teritorijalnoj osnovi, proizvodi s geografskom oznakom promovišu ulogu proizvođača u lancu vrijednosti i stoga mogu odigrati važnu ulogu u održivom razvoju lokalnih zajednica.

Bosna i Hercegovina je uskladila propise o sistemima kvaliteta prehrambenih proizvoda sa pravnom stečevinom EU. Vijeće ministara Bosne i Hercegovine donijelo je Pravilnik o sistemima kvaliteta prehrambenih proizvoda (“Službeni glasnik BiH”, broj 90/18) kojim se propisuje postupak zaštite oznaka porijekla i zaštite oznaka geografskog porijekla te postupak zaštite oznaka garantovano tradicionalnog specijaliteta na području Bosne i Hercegovine. Pravilnik je usklađen sa Uredbom EU br. 1151/2012 o shemama kvaliteta za poljoprivredne i prehrambene proizvode.

Poljoprivredni proizvođači u BiH u mogućnosti su registrovati:

  • Zaštićene oznake porijekla (ZOP);
  • Zaštićene oznake geografskog porijekla (ZOGP);
  • Garantovano tradicionalni specijalitet (GTS).

Do sada je registrovano i upisano kod Agencije za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine u Registar ZOP, ZOGP i GTS ukupno pet prehrambenih proizvoda, od čega dva proizvoda ZOP (Livanjski izvorni sir i Drvarski mućeni pekmez od drenjina) i tri proizvoda ZOGP (Nevesinjski krompir, Visočka pečenica i Livanjski sir).

U cilju povećavanja svijesti proizvođača o potencijalno dodatoj vrijednosti proizvoda tokom primjene zaštićenih geografskih oznaka i očekivanja da će predstavljeni potencijal takvih proizvoda privući investitore, vrlo bitno je doći do spiska potencijalnih proizvoda u BiH koji ispunjavaju uslove registracije nekom od oznaka.

Iz tog razloga je Organizacija za hranu i poljoprivredu Ujedinjenih nacija (FAO), u saradnji sa Agencijom za sigurnost hrane BiH i drugim nadležnim organima, pristupila aktivnostima oko izrade Studije o potencijalu geografskih oznaka za prehrambene proizvode u BiH koja uključuje procjenu trenutne situacije i uticaja zaštićenih geografskih oznaka na profitabilnost, konkurentnost i održivost poljoprivrednika u BiH.

Proizvodi sa geografskim oznakama će se identifikovati na osnovu metodologije koju je odobrio FAO. Sastavni dio metodologije je Upitnik koji obuhvata opis proizvoda sa potencijalom za zaštitu geografskih oznaka, kao i ekonomskog potencijala tih proizvoda. Kao rezultat istraživanja bit će objavljena Knjiga prehrambenih proizvoda sa potencijalom geografskih oznaka u Bosni i Hercegovini.

Svi zainteresovani, koji smatraju da određeni proizvod ima kvalitet, ugled ili ostale karakteristike koje se pripisuju njegovom geografskom porijeklu mogu preuzeti obrazac upitnika na sljedećem LINKU.

Više podataka o politici kvaliteta i zaštiti geografskih oznaka prehrambenih proizvoda možete pronaći na www.fsa.gov.ba.