U prijedlogu dnevnog reda 41. sjednice Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, zakazane za 22. juli 2026. godine, nalazi se Prijedlog zakona o zaštiti oznaka geografskog porijekla, kojim se mijenja procedura i institucionalni okvir za registraciju oznaka porijekla, geografskog porijekla i garantirano tradicionalnog specijaliteta prehrambenih proizvoda.
Usvajanje i stupanje na snagu predloženog zakona ozbiljno bi ugrozilo ostvareni napredak u ovoj oblasti, koji obuhvata 24 zaštićena autohtona prehrambena proizvoda iz svih krajeva Bosne i Hercegovine, uključujući jedan proizvod čija je oznaka geografskog porijekla registrirana i na nivou Evropske unije te tri prehrambena proizvoda koja su u postupku registracije na nivou EU.
Prilikom izrade Prijedloga zakona nisu uzeti u obzir važeći propisi koji uređuju zaštitu oznaka porijekla, geografskog porijekla i zagarantovanih tradicionalnih specijaliteta hrane u Bosni i Hercegovini.
Odredbe Prijedloga zakona o zaštiti oznaka geografskog porijekla u koliziji su sa Zakonom o hrani („Službeni glasnik BiH“, broj 50/04) i Pravilnikom o sistemima kvaliteta za prehrambene proizvode („Službeni glasnik BiH“, broj 90/18), te bi usvajanje zakona u predloženom obliku, kojim je obuhvaćena registracija oznaka prehrambenih proizvoda, dovelo do pravne nesigurnosti i štetnih posljedica za proizvođače tradicionalnih prehrambenih proizvoda u Bosni i Hercegovini.
Iako nosi oznaku „EI“, koja bi trebala potvrđivati usklađenost sa zakonodavstvom, a samim tim i praksom Evropske unije, kada je riječ o registraciji oznaka prehrambenih proizvoda, usvajanje predloženog zakona udaljilo bi Bosnu i Hercegovinu od Evropske unije. Vjerujemo da će zastupnici u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine to imati u vidu prilikom razmatranja Prijedloga zakona o zaštiti oznaka geografskog porijekla.
Tako, naprimjer, u skladu s Uredbom (EU) 2024/1143, zahtjev za registraciju oznake geografskog porijekla može podnijeti isključivo grupa proizvođača (udruženje). Prema Uredbi, grupe proizvođača imaju ključnu ulogu u postupku podnošenja zahtjeva za registraciju oznaka geografskog porijekla i upravljanju tim oznakama. Za razliku od toga, članom 24. Prijedloga zakona o zaštiti oznaka geografskog porijekla predviđeno je da zahtjev za registraciju oznake mogu podnijeti i privredne komore, udruženja potrošača te općinski, kantonalni, entitetski i državni organi.
Za razliku od zemalja Evropske unije, u kojima su za registraciju oznaka prehrambenih proizvoda nadležne institucije iz oblasti poljoprivrede i prehrane, prema predloženom zakonu, u Bosni i Hercegovini bi procesom koji, kao ključne pretpostavke, obuhvata sigurnost i kvalitet prehrambenih proizvoda upravljao Institut za intelektualno vlasništvo.
Na moguće posljedice usvajanja navedenog zakona u predloženom obliku Agencija za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine u više navrata upozorila je institucije koje su na direktan ili indirektan način bile uključene u pripremu Prijedloga zakona o zaštiti oznaka geografskog porijekla.
Agencija za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine je 15. maja 2026. godine dostavila komentar na Prijedlog zakona o zaštiti oznaka geografskog porijekla predsjednicima svih klubova zastupnika u Predstavničkom domu, uz detaljno obrazloženje trenutnog stanja i mogućih posljedica usvajanja navedenog zakona u predloženom obliku.
U uspostavljanje sistema registracije oznaka porijekla, geografskog porijekla i garantirano tradicionalnog specijaliteta prehrambenih proizvoda u Bosni i Hercegovini uloženo je mnogo znanja, rada i sredstava udruženja proizvođača, nadležnih institucija Bosne i Hercegovine i međunarodnih organizacija, uključujući Evropsku komisiju i Organizaciju za hranu i poljoprivredu Ujedinjenih naroda (FAO).
Kao rezultat sistema u kojem učestvuju Agencija za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine, Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa Bosne i Hercegovine te nadležna ministarstva poljoprivrede i trgovine entiteta i Brčko distrikta Bosne i Hercegovine, u Bosni i Hercegovini su registrirane oznake za 24 prehrambena proizvoda.
Među registriranim proizvodima je livanjski sir, koji je ispunio kriterije i zahtjeve Evropske unije te je, putem standardne procedure, registriran i upisan kao prvi i do sada jedini proizvod iz zemalja Zapadnog Balkana koje nisu članice Evropske unije u registar geografskih oznaka Evropske unije (eAmbrosia). Za još tri prehrambena proizvoda zaštićena u Bosni i Hercegovini – ekstra djevičansko maslinovo ulje Hercegovine, gatački kajmak iz mješine i travnički sir – Evropska komisija prihvatila je zahtjev Agencije za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine, te se ovi proizvodi nalaze u postupku registracije oznake na nivou Evropske unije.
Organizacija za hranu i poljoprivredu Ujedinjenih naroda odabrala je Bosnu i Hercegovinu, među 80 država Evrope i Centralne Azije, kao pozitivan primjer „trećih zemalja“ u uspostavljanju i funkcioniranju sistema oznaka geografskog porijekla za prehrambene proizvode.
Kako se ne bi ugrozili svi pozitivni procesi u oblasti registracije oznaka porijekla, geografskog porijekla i zagarantovanog tradicionalnog specijaliteta prehrambenih proizvoda, Agencija za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine dostavila je klubovima zastupnika u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine konkretna rješenja kojima predlaže da se prehrambeni proizvodi izuzmu iz Prijedloga zakona o zaštiti oznaka geografskog porijekla.
